وقف؛ از «کمک به معیشت» تا «خلق معیشت»
یکی از مهمترین تفاوتهای حمایت معیشتی با توانمندسازی اقتصادی، در نوع اثرگذاری آنهاست. حمایت معیشتی، در بسیاری از موارد پاسخی ضروری به یک نیاز فوری است؛ اما توانمندسازی تلاش میکند فرد را به نقطهای برساند که بتواند در آینده بخشی از نیازهای خود و حتی دیگران را تأمین کند.
از این منظر، میتوان نگاه جدیدی به وقف داشت: وقف برای توانمندسازی، نه صرفاً وقف برای مصرف.
برای مثال، اگر درآمد یک موقوفه صرف آموزش مهارتی، مشاوره شغلی، تأمین بخشی از سرمایه اولیه، تجهیز کارگاه، اتصال به بازار و پشتیبانی از یک فرد برای راهاندازی کسبوکار شود، اثر آن میتواند بسیار فراتر از یک حمایت مقطعی باشد. در این مدل، یک چرخه شکل میگیرد که از منابع وقفی آغاز شده و از مسیر مهارت و کارآفرینی به درآمد و اشتغال پایدار میرسد.
این همان نقطهای است که ظرفیت اجتماعی وقف میتواند با سیاستهای اشتغال و کارآفرینی پیوند بخورد.
البته وقف میتواند بهعنوان نوعی سرمایه اجتماعی و سرمایه صبور وارد میدان شود؛ سرمایهای که الزاماً با منطق بازدهی کوتاهمدت فعالیت نمیکند و میتواند برای ایجاد یک اثر اجتماعی و اقتصادی پایدار مورد استفاده قرار گیرد.
لذا تحقق چنین مدلی نیازمند طراحی دقیق اقتصادی، حقوقی و شرعی است. نمیتوان صرفاً با تغییر عنوان منابع، یک سازوکار وقفی ایجاد کرد. نحوه حفظ اصل سرمایه، نحوه مصرف منافع، مدیریت ریسک، شفافیت، نظارت و رعایت دقیق نیت واقف، همگی باید در طراحی این مدل مورد توجه قرار گیرد.
